THUHMA
Hi Baibul-a hin bu 66 a thrang a, Roman Catholic pawlin an pom sa bu sari, Aprokrifa tia hriet ruok chu a thrang ve nawh. Hebrai trong le Grik tronga inthoka Saptronga an inlet tah hai laia bel chieng dawla ngaihai le Baibul suizauna le an in- letna trong trobula thu mal kawk inril bik an hmanghai chîk taka suina le hrilfiena bu an siemhai le computer softwares hrang hrang besana a fie le tluong thei ang taka ngai le a thu le hla mawina le inthukna vong zing sia thrangtharhai hriet thiem thei zawnga ‘Hmar Trong’ tuollenga inlet a nih. Saptrong le trong danga mi, mani trong tuolleng anga hmang tah, entirnan ripawt (report), rikawmen (recommend), kudam (godown), pulis (police), langkawn (Meitei), khorsaw, Borsap (Hindi) le a dang dang chu mani trong awphawia zieka hmang a nih.
Baibul inletna dinga trong hmangruo makmaw, sienkhom Zo hnathlakhai tronga a tlukpui chie um si lo iemani zat a um a, chuonghai aia hmang ding chu thu mal thar iemani zat ser a nih. Entirnan, Saptronga ‘worship’ ti hih ‘chibai bûk’ amanih ‘biek’ tia inlet a ni tlangpui a. Sienkhom, chik taka ei sui chun ‘chibai’ ti hih ramhuoi amanih thlarau chi hrang hrang biekna, rau biekna trongkama an lo hmang hlak a ni leiin ‘chawibiek’ tia thlak a ni a, chu chu Pathien chawimawia biek tina a nih. Saptronga ‘sacrifice’ ti po po hi ‘inthawina’ tiin an lo inlet a. Israelhai amanih, ei pi le puhai khom kha Pathien kuomah an inthawi ngai nawh. ‘Inthawi- na’ chu milim pathien amanih, ramhuoi amanih tlon lungawi tuma thilpek inhlana biek hi a nih. Chuleiin, ‘inthawina, inthawi’ ti trongkam hrim hrim chu Pathien biekna le inzom a ni chun ‘hlanbiek’ tia thlak vong a ni a, ramhuoi amanih milim biekna le inzoma chauh ‘inthawina, inthawi’ ti hi hmang a ni tah. Mi dawha tuma lemchang nun hmangtu, abikin Faraisaihai chungthu hrilnaa Saptronga ‘hypocrisy’ ti ‘vervek, vervekna’ tia an lo inlet hin a kawk phak naw leiin, ‘lemder, lemderna’ ti-a indik lema thlak a nih. Thil suol thaw (committing sin) ti dingah thil thaw suol (committing blunder/mistake), taksa ti dingah tisa ti an lo hmang khom hin Baibul thuthlung a bawsiet leiin siem thrat vong a nih. Isu hung insieng dan thu hrilnaa ‘inrai’ ti trongkam hin nau thienghlim (holy conception) a nina a bawsiet leiin ‘nau pai’ tia thlak a ni a; nunghak thienghlim (holy girl) ti aiah ‘nunghak thienglâm’ (virgin girl) ti hmang a ni bok.
Thlûk sinsiena (diacritic mark/sign) iemani zat hmang a ni laiin, hmang tlanglawn tak chu pali - thlûk sei le thlûk tawi sinsiena a suk le a tung, insang le inhnuoi entirnan thluk sei hâng (Kan antui chu a hâng khop el) le hăng (Ka ngaizawngnu chu a hăng khop el); húng (Ka kuoma inthokin lekhabu húng la rawh) le hùng (I hùng malamin lekhabu kha hùng chawi rawh). Thlûk sinsiena anga inlang threnkhat ruok chu thluk sinsiena ni loin apostrophe (‘) a ni a, chu chu thu mal kei kop lo ding lam kop hrilna le thil la hung tlung ding hrilna (tense) a ni thung. “Aw’ le “O’ hawrop hai hi a hmang dan ding taka thrè hran vong a nih (zawng, zong, bawng, bong, hawng, hong, kawt, kot). Chun, ‘r’ hawrop le hmang kopa Hmar tronga thu mal siem theina um sun, Saptronga ‘digraph’ an ti, hawrop pahnih inkop, hr le tr chu hawrop pakhat an ni naw ang hrima a kopa hmang pei a nih.
Baibul sut hrang hranga châng teppui (cross reference) an sie ang nekin thu khir le thu mal hril fie ngaia hriethai chauh hril chiengna, a ‘mongpha’ (footnote) chu a umna phêk tin mongah sie a ni lem. Thil inkhina hmangruohai chu tu laia khawve- lin inkhinaa a hmang tlanglawn Metric System-a inlet deu vong a ni ta a, entirnan piu, khâp, tong, trângthre, hlam, sŭm/fŭn, sêr, fîng, mêl le a dang dang hmang a ni ta nawh. Hla ruongama thu le hla po po chu a ni dan anga sie vong a ni el bakah, No. 117 ti lo Sam-a hla po po chu hla tina tlar tin lam zat inang vonga sie a nih. Entir nan, lam riet a ni chun lam riet vong (No. 19;42), lam sari a ni chun lam sari vong (No 8;23). Hienga Sam inlet hi hriet thei china chuh khawvela thaw hma- sakna tak a nih.
Pathien thutak le hringa tiemtuhai hrietna sukzautu ding le Isu Krista an ringna zara taksa le thlaraua malsawmna tiem seng lo an dongna hung ni zom pei dingin, Ama hming le Ama zara Ama ropuina le chawimawina dinga kan kut tlawm tak hmang a, a ditzawng thaw thei dinga phŭrna, thathona le hrătnaa min thuo’m a, ringhla ruol loa a mi thruoina kut hrat sîr tina suklangtu Lalpa Pathien kuomah lawmthu hril pumin hi Sut Hnina khom hi A ropuina dingin kan inhlan.
Delhi Hmar Bible Translation Committee
March 24, 2015